Cumhuriyetin ilk yıllarında verilen diploma
Artık savaş bitmiş, iş ülkeyi kalkındırmaya gelmişti. Yapılacak öyle çok şey vardı ki,.,yol yoktu, elektrik yoktu, ekonomik durum bozuktu. Fabrikalar açılmalı ve ülke bayındır hale getirilmeliydi. Kastamonu Milletvekili İsmail Mahir Efendi'nin düşünceleri artık hayata geçirilebilirdi.
Cumhuriyetin ilk yıllarında verilen diploma
Osmanlı meclisi tutanaklarından öğrenildiğine göre (Takvim-i Vekayi üçüncü
Devre-i İntihabiye, birinci sene, 33-ictima 1 Temmuz, 14 Ağustos 1914) İsmail
Mahir Efendi bir konuşmasında diğer bakanlıklar gibi Milli Eğitim Bakanlığfnın
da geri kaldığını, eğitime gereken önemin verilmesi gerektiğini söylemiştir. Ona
ait olan "Çiftçi Öğretmen" ''Öğretmen Çiftçi" düşüncesi 26 yıl sonra açılacak
Köy Enstitüsü tasarısı biçimindedir.
Kurtuluş Savaşı sonrasında Atatürk, köylerdeki öğretmen açığını kapatabilmek
için okuma yazmayı askerde öğrenenleri bu isle görevlendirmiş, hatta elde edilen
başarıya kendisi bile şaşırmıştır. Zaten bundan sonra da 11.06.1937'de köy
eğitmenleri yasası çıkarılmıştır.
Bu kanunla birlikte Kastamonu'da da girişimlere başlanmış 29 Mart 1938 günü
Kastamonu'da eğitmen kursu açılmış, kursu başarı ile bitirenler kendi köylerine
eğitmen olarak atanmışlar. O dönem Türkiye'sinde, belki de dünyada ilk kez
uygulanan bu model (Eğitmen yetiştirme) ileriki uygulamalar için bir model
oluşturmuş ve eğitimin, kalkınmanın itici gücü olduğu kabul edilmiştir. Hüseyin
Tatlıdil bu eğitmenlerden biri. 1911(1327) Kastamonu doğumlu, uzun yıllar
öğretmelik yapmıştır.
Cumhuriyetin ilk yıllarında eğitmen kurslarında kullanılan araç
Köy eğitimi konusuna Türkiye'de ilk kez tüm genişliği ve önemiyle değinen, değerli eğitimci İsmail Mahir Efendi olmuştur. Genç Türkler döneminde 14 Temmuz 1914'de Kastamonu Milletvekili İsmail Mahir Efendi'nin konuya gerçek anlamda ve önemle değindiği görülür. Kaynaklarını doğu kültüründen ya da batılı düşünürlerden alan eğitim görüşlerinin yanında "yerli" diyebileceğimiz bir eğitim anlayışı gelişmektedir. Onun isteği köyde öğretmenlik yapacak elemanı köyün içinden seçmek, devletin yükünü azaltmaktı. Fakat o yıllar savaş yıllan olduğu için konunun üzerine yeterince eğilinememiştir.
29 Ekim 1943 Göl Köy Enstitüsü Cumhuriyet Bayramı Kutlamaları
Bunların dışında devlet tarafından sanayi ve ekonomi alanında hizmet vermek
amacıyla açılan meslek okullarından biri de Kastamonu Islahhanesi"dir. Şehrin
kuzeyinde bulunan piyade kışlasının yanında, bugünkü İnönü Park'nın bulunduğu
yerde 1869 yılında hizmete açılmıştır.
Islahhaneye 13 yaşından küçük, kimsesiz yetişen ve sağlıkh çocuklar alınır,
onlara birer sanat öğretilirdi.
Zamanla, öğrencisinin azalması ve öğretmen bulunamaması nedeniyle 1881 yılında
kapatılmıştır.
Yine devlet tarafından, 1888 yılı ortasında Mekteb-i Sanayi açılmıştır. Bu okul
bugünkü Veteriner Caddesindeki Müftülük binasının bulunduğu ya da inşa edilmiş,
daha sonra Gazi İlkokulu, Halkevi, Öğrenci Yurdu. Veteriner Dairesi gibi
hizmetlerde kullanılmıştır. Bina ahşap, iki katlı ve on bir odalı olarak
yapılmıştır.
Emin Bey'in valilik döneminde Mektebi-i Sanayi binasının ihtiyaca cevap
vermemesi üzerine, Vilayet İdare Meclisi yeni bir okul binasının yapımı için.
Mayıs 1912'de karar aldı. Bu binanın yapım işlerini yürütecek komisyon
oluşturuldu. Yeni yapılan bu bina halen kullanılmakta olan ve halk arasında "Taş
Mektep" adıyla anılan binadır.(1)
(1) Saydur, Mehmet-Hayati Tahsin Yılmaz, Bir Tonguç Okulu Gölköy Enstitüsü
Görkek Yay. Mayıs 1994 s.5